Mensen die werken en toch in armoede leven, een groep die steeds groter wordt in Nederland (CBS 2025). Hoe bereik je deze groep inwoners en hoe ga je als gemeente in gesprek over een onderwerp als bestaansonzekerheid?
In een grote gemeente gingen we met deze vragen aan de slag. We gingen de wijk in en met inwoners in gesprek. Ook nodigden we inwoners uit voor een uitgebreid (socratisch) gesprek samen met andere inwoners. Deze gesprekken voerden we in kleine kring, begeleidt door een gespreksleider en altijd samen met een ervaringsdeskundige. Een ervaringsdeskundige met vergelijkbare ervaringen, die daardoor niet alleen beter begrijpt wat deelnemers vertellen, maar ook de vertaalslag kan maken naar het werk en de mogelijkheden en onmogelijkheden binnen de gemeente.
De gesprekken maakten zichtbaar waar het knelt: hoe het voelt om wel te werken, maar steeds te moeten rekenen of je boodschappen kunt doen. Tegelijk kwamen er ook ideeën en belangrijke waarden boven zoals rechtvaardigheid, menselijkheid en perspectief. Waarden zijn een belangrijk startpunt in verandertrajecten. Maar zorgen tegelijk alleen voor verandering als ze gekoppeld worden aan concrete verhalen en voorbeelden. Anders blijven de waarden te abstract, knikt iedereen ja en verandert er helemaal niks. Neem bijvoorbeeld het verhaal van Sanne. Zij vertelde dat haar oudste zoon binnenkwam, de koelkast opendeed en uitriep: “Er is hier ook nooit iets te eten.” Dat was voor Sanne één van de pijnlijkste momenten als het om bestaanszekerheid gaat. Ze voelde zich tekortschieten als moeder. Of Antonio, die kampt met een zware ziekte en door het aanstaande loonbeslag te weinig geld heeft om overeind te blijven. Hij belt met de gemeente om hulp en moet een week wachten om te worden teruggebeld. Dat gebeurt niet en na 1,5 week belt Antonio nogmaals. De telefonist geeft aan dat hij geduld moet hebben en dan knapt er iets. Morgen wordt er beslag op z’n loon gelegd, hij heeft géén tijd meer. Met emotie vertelt hij dit waarna hij hoort dat “er op deze manier geen gesprek gevoerd kan worden”. Deze voorbeelden doen pijn en maken voelbaar wat momenten van bestaansonzekerheid zijn en wat mensen dan wel en niet nodig hebben. Want laten we eerlijk zijn; het merendeel van de medewerkers bij een gemeente zit niet zelf in acute bestaansonzekerheid.
Alle verhalen en inzichten hebben we samengebracht in een expositie. Een plek waar gemeenteambtenaren, bestuurders en inwoners konden lezen, kijken en luisteren naar wat deze gesprekken hadden opgeleverd. Het liet de patronen in de hulpverlening zien die langzaam maar zeker onzichtbaar waren geworden. Ook gaf het inzicht in wat mensen wel helpt en hoop geeft. Een mooi startpunt voor concrete verandering.
