Op 24 maart 2026 mochten wij een werksessie begeleiden tijdens het filosofisch symposium Wijs naar de wet, dat jaarlijks wordt georganiseerd door het Rijksprogramma Dialoog & Ethiek, onderdeel van de programmadirectie Ambtelijk Vakmanschap. Dit jaar stond in het teken van narratieve ethiek, waarin het belang van verhalen centraal staat. “Dit niet alleen omdat in verhalen een schat van kennis en moraliteit verborgen ligt, maar ook omdat verhalen recht doen aan de complexiteit van vraagstukken waarin de overheid een rol speelt,” zoals de programmadirectie dit pakkend omschrijft. Juist daarom luistert K2 graag naar de verhalen van inwoners en professionals uit het sociaal domein: om te leren van hun wijsheid en deze vervolgens van invloed te laten zijn op beleid.
Waarom wij ervaringsdeskundigen inzetten
Onze werksessie, genaamd Waar verhalen richting geven, startte met een ervaring die wij als K2 bij een grote gemeente hebben opgedaan. Wij waren gevraagd om mee te denken over de vormgeving van een nieuwe regeling op basis van het besteedbaar inkomen, bedoeld voor mensen die werken maar toch in armoede leven. Aan de hand van dit voorbeeld maakten wij het belang van de inzet van ervaringsdeskundigen duidelijk. Ervaringsdeskundige Désiré van Pelt stelde de wethouder namelijk de vraag: “Wat is besteedbaar inkomen dan precies?” En vervolgende: “Denk je nou echt dat ik, toen ik in armoede leefde, mijn vakantiegeld bij mijn andere inkomsten optelde en netjes verdeelde over twaalf maanden?” Dat vakantiegeld verdween meteen in een gat.”
Dát kwam binnen bij de wethouder.
Dit voorbeeld mooi zien wat de inzet van ervaringsdeskundigen kan betekenen: dankzij haar ervaringen bekijkt Désiré dingen nét even anders. Ze stelt scherpe vragen en weet de juiste toon te raken. Het is dan ook van grote meerwaarde om haar en andere ervaringsdeskundigen in te zetten op basis van kennis en kunde, in plaats van hen alleen hun verhaal te laten vertellen. Een gesprek met een ervaringsdeskundige, waarin ruimte is voor persoonlijke ervaringen met bijvoorbeeld financiële stress, brengt bovendien veel meer los dan een presentatie. Dit is dan ook wat wij de deelnemers van de werksessie meegaven. Net zoals: gelijke inzet betekent gelijke beloning.
Hoe wij inwoners bereiken
Ook vertelden wij meer over hoe wij inwoners bereiken die waardevolle ervaringen kunnen delen. Soms door simpelweg aan te bellen, op andere momenten door plekken van betekenis te bezoeken. Dat zijn niet altijd de plekken die je verwacht: de ene keer is het de voedselbank, de andere keer juist de HEMA, waar mensen voor één euro een ontbijtje kunnen bestellen.
Onze ervaring leert dat mensen vaak erg openstaan om hun verhaal te vertellen. Maar daar behoor je als gemeente, naast een kleine beloning, wél wat tegenover te zetten: hen persoonlijk op de hoogte houden van wat je met hun verhalen doet.
Hoe wij luisteren
Hoe leer je vervolgens van de ervaringen van inwoners? Eén manier is door op zoek te gaan naar het ultieme stressmoment binnen een ervaring: het moment waar het allemaal omdraait, ofwel het hittepunt. Daarvoor is het belangrijk open en nieuwsgierige vragen te stellen én anders te luisteren. Dat betekent: je eigen gevoelens, aannames en oordelen parkeren, en de reflex blokkeren om over jezelf te beginnen, te helpen of te adviseren. Ook blijf je zo dicht mogelijk bij de woorden van de verteller, omdat je daarmee het dichtst bij de ervaring blijft waaruit je wilt leren. Voorkom tijdens het onderzoekend gesprek dan ook abstracte reflectie op onderdelen van het verhaal en keer steeds terug naar het verloop van de gebeurtenis en de ervaring zelf. *
Zelf aan de slag
Deelnemers van de werksessie gingen hier in groepjes van drie zelf mee aan de slag. Eén persoon vertelde over een stressvolle gebeurtenis uit zijn of haar werk- of privéleven, terwijl de andere twee probeerden een zo gedetailleerd mogelijk beeld te verkrijgen door herhaaldelijk de volgende vragen te stellen:
· Waar was je?
· Wat deed je?
· Wat dacht je?
· Wat voelde je?
Zie ook dit werkblad ‘Op zoek naar het hittepunt’.
Wanneer iedereen binnen het groepje een helder beeld had van de gebeurtenis, onderzochten de deelnemers samen wat de verteller op dat moment had kunnen helpen, en welke onderliggende behoefte er speelde. Na afloop bespraken we hoe het was om op deze manier vragen te stellen of om op deze manier bevraagd te worden.
“Door deze manier van vragen stellen, voelde ik me echt gehoord,” aldus een deelnemer.
Op zoek naar collectieve wijsheid
Op een soortgelijke manier gingen we in gesprek met inwoners van de gemeente die een regeling op basis van besteedbaar inkomen wilde treffen. Onder begeleiding van filosofen deelden zij hun ervaringen en verkenden zij de behoeften die daarin schuilgingen. Juist door op dat punt een gezamenlijke taal te creëren en overeenkomsten in behoeften te herkennen, ontstond een collectieve wijsheid. De werkende inwoners die toch in bestaansonzekerheid leefden, bleken bijvoorbeeld meer gebaat bij een warm en menselijk ontvangst bij de receptie van de gemeente dan bij nóg een nieuwe regeling.
Ervaringen laten zien, horen én voelen
Als K2 vertalen wij dit soort inzichten regelmatig in exposities, omdat niet alleen het lezen, maar ook het horen én voelen van ervaringen in staat is een urgentiegevoel te creëren en mensen in beweging te zetten. Daarom nodigden we de deelnemers van Waar verhalen richting geven uit om de door ons opgezette expositie op het symposium te bezoeken. Deze bestond uit elementen uit meerdere eerder ontwikkelde exposities.
Bezoekers daagden we uit om na te denken over de vraag: wat leren verhalen jou?
* Wil je meer te weten komen over anders luisteren? Lees dan ook het artikel “De kunst van het luisteren” op onze website.
