Het is inmiddels algemene kennis dat de eerste duizend dagen zeer bepalend zijn voor gezondheid, ontwikkeling en veerkracht van kinderen. De meeste kinderen in Nederland hebben een goede start, maar dat geldt zeker nog niet voor ieder kind. In 2023 werd 6,5 procent van de kinderen geboren in een gezin dat te maken heeft met een meervoudig kwetsbare situatie (VWS, 2026). Dat is geen individueel falen, maar een collectieve opgave. Wanneer zorg en ondersteuning langs elkaar heen werken, ontstaan goedbedoelde interventies zonder duurzaam effect. Het resultaat is programma na programma, terwijl de dagelijkse praktijk voor ouders en professionals complex blijft.
De urgentie wordt breed gedeeld. Daarom heeft de overheid besloten om Kansrijke start tot en met 2030 structureel te verankeren binnen gemeenten. Drie uitgangspunten staan daarbij centraal: aandacht voor de fysieke en mentale gezondheid van ouders en ondersteuning bij het ouderschap; vroeg signalering van gezondheids- en ontwikkelproblemen; en een nauwe samenwerking tussen het medisch en sociaal domein, zodat professionals, zoals het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, (VWS, 2025) het formuleert “samen durven doen wat nodig is”.
Van uitgangspunt naar dagelijkse praktijk
De uitdaging zit hem vaak niet in de formulering van uitgangspunten, maar juist in het vasthouden en realiseren ervan. Hoe zorg je ervoor dat Kansrijke start geen tijdelijk programma wordt, maar een blijvende manier van werken?
Duurzame verandering vraagt dat uitgangspunten, visie en waarden concreet worden gemaakt. Dat betekent dat ze “van het papier af moeten komen” en vertaald moeten worden naar dagelijks handelen. Wat wordt er bijvoorbeeld bedoeld met: “samen doen wat nodig is”? Wat doe je dan anders in het contact met een ouder? Welke keuzes maak je wanneer regels en het belang van het gezin schuren? En welk gedrag hoort daarbij? Door antwoorden op deze vragen en eventuele spanningsvelden expliciet te maken ontstaat er richting, een kompas, voor professionals, beleid én bestuur. Zo hou je met elkaar focus op de beoogde verandering.
Een levend instrument voor samen leren
Het kompas wordt idealiter met beleid, uitvoering en ervaringsdeskundigen ontwikkeld. Juist dit gezamenlijke proces zorgt ervoor dat het kompas herkenbaar en bruikbaar is in de praktijk. Tegelijkertijd is het kompas geen statisch document. Het beweegt mee met ontwikkelingen en wordt aangevuld op basis van nieuwe ervaringen uit de praktijk.
Zo is het kompas niet alleen een richtinggever, maar ook een lerend instrument. Het helpt om gezamenlijk taal te ontwikkelen, om ervaringen bespreekbaar te maken en om beleid, uitvoering en de leefwereld van inwoners dichter bij elkaar te brengen. Daarmee draagt het bij aan een manier van werken waarin uitgangspunten niet alleen worden onderschreven, maar ook daadwerkelijk worden geleefd.
Bronvermelding:
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2025). Structurele aanpak Kansrijke Start.
Den Haag: Ministerie van VWS.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2024). Monitor Kansrijke Start 2024.
Den Haag. Ministerie van VWS.
