Beleidsbrief Transitie Jeugdzorg

Geen kind buiten spel. Dat is de insteek van de beleidsbrief stelselwijziging zorg voor jeugd, die staatssecretarissen Veldhuijzen van Zanten van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Teeven van Veiligheid en Justitie (VenJ) hebben aangeboden aan de Tweede Kamer.

In de beleidsbrief staan de ambities van dit kabinet richting kinderen centraal: gezond en veilig opgroeien, hun talenten ontwikkelen en naar vermogen meedoen. Ouders zijn hiervoor in eerste instantie verantwoordelijk. De overheid komt in beeld als het niet soepel loopt. Dan moet het nieuwe stelsel zorg voor jeugd snel, goed en op maat functioneren. "We willen een stelsel dat kinderen stimuleert en ondersteunt om mee te doen en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Geen kind buiten spel!"

Omslag in de zorg voor jeugd
Het nieuwe stelsel vraagt om een omslag in de zorg en ondersteuning voor jeugd. Uitgangspunten zijn onder andere:

  • Elke gemeente kent een herkenbare laagdrempelige plek voor advies en hulp. Hoe die plek wordt vormgegeven, bepalen gemeenten zelf.
  • Het huidige recht op zorg wordt in nieuw wettelijk kader anders vormgegeven.
  • Gemeenten bieden een gevarieerd zorgaanbod en een mogelijkheid voor keuzevrijheid voor kinderen en ouders.
  • Er komen kwaliteitswaarborgen voor kinderen en ouders die zoveel mogelijk aansluiten op de Wet cliëntenrechten zorg en de Beginselenwet zorginstellingen.
  • De wettelijke taak van Bureau Jeugdzorg met betrekking tot de toegang tot zorg vervalt.
  • Het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK) valt onder de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Bestuurskracht
In het regeerakkoord is afgesproken dat gemeenten bestuurlijk en financieel verantwoordelijk worden voor alle zorg en ondersteuning voor jeugd. Naast de huidige taken dus ook voor: provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de jeugdzorgplus, jeugd geestelijke gezondheidszorg, jeugd licht verstandelijk gehandicaptenzorg en de jeugdbescherming en jeugdreclassering. Dit biedt gemeenten kansen om maatwerk te bieden aan kinderen en hun ouders. En het geeft zicht op oplossingen voor de tekortkomingen van het huidige stelsel: een te grote druk op gespecialiseerde zorg, tekortschietende samenwerking en kostenopdrijving. De nieuwe taken vragen om voldoende bestuurskracht. Daarom is het nodig dat gemeenten regionaal gaan samenwerken bij de uitvoering, bijvoorbeeld op het terrein van inkoop van specialistische zorg.

Zorgplicht voor gemeenten
In het nieuwe wettelijk kader zal het recht op zorg anders worden vormgegeven. Er komt een algemene zorgplicht voor gemeenten om jeugdigen en hun opvoeders opvoed- en opgroeiondersteuning te bieden. Daarnaast denkt het kabinet aan een plicht voor gemeenten om - waar nodig - een individuele voorziening te treffen, resultaatgericht in de geest van het compensatiebeginsel uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). De komende maanden wordt dit verder uitgewerkt, samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Als het gaat om kwaliteit zijn gemeenten in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor zaken als klachtrecht, medezeggenschap en kwaliteitseisen voor aanbod en toezicht. Gekeken wordt in hoeverre de waarborgen en kwaliteitseisen in de Wet cliëntenrechten zorg en de Beginselenwet zorginstellingen ook kunnen gelden voor de nieuwe jeugdwet.

Centrum voor Jeugd en Gezin
Gemeenten krijgen verder de wettelijke opdracht om een herkenbare en laagdrempelige plek te organiseren, waar ouders en kinderen terecht kunnen met vragen; voor zorg en ondersteuning. In het overgrote deel van de gemeenten is die plek nu al aanwezig in de vorm van het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Gemeenten kunnen het CJG zo inrichten dat het optimaal aansluit op het lokale netwerk van zorg en ondersteuning. Het is daarbij ook van belang dat gemeenten verbinding maken met (passend) onderwijs en met de eigen voorzieningen op het terrein van werk en inkomen, welzijn, sport en vrije tijd. Als kinderen en ouders meer gespecialiseerde hulp nodig hebben, wordt deze ingeschakeld door het CJG. Om deze taak goed te kunnen uitoefenen, is het belangrijk dat CJG-medewerkers beschikken over de juiste competenties.

Gedwongen jeugdzorg
Gemeenten zullen, bij het ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van kwetsbare kinderen en hun ouders (jeugdbescherming en jeugdreclassering), aan extra voorwaarden moeten voldoen. Bijvoorbeeld op het gebied van gemeentelijke samenwerking, leveringsplicht, toezicht, financiering en kwaliteit. Uiterlijk in 2016 moeten zij klaar zijn voor deze verantwoordelijkheid. Instellingen die jeugdbescherming en jeugdreclassering aanbieden, moeten dan gecertificeerd zijn. Gemeenten en instellingen die vroegtijdig voldoen aan de eisen en voorwaarden, kunnen - in goed overleg met alle betrokken partijen - eerder dan in 2016 jeugdbescherming en -reclassering aanbieden.

Afronding 2016
Uiterlijk eind 2016 moet de overgang van alle taken en verantwoordelijkheden naar de gemeenten zijn afgerond.

Hoe verder?
De beleidsbrief Geen kind buiten spel zal volgens planning worden besproken in de Tweede Kamer tijdens het wetgevingsoverleg van 19 december aanstaande. Die elementen die wettelijk geregeld moeten worden, krijgen een plek in het wetsvoorstel dat in het voorjaar van 2012 ter consultatie aan het veld wordt voorgelegd. Daarnaast werken Rijk, VNG en IPO aan een transitieplan, waarin de fasering van de stelselwijziging wordt neergelegd en wordt aangegeven hoe de ondersteuning eruit gaat zien. Streven is het transitieplan eind 2011 gereed te hebben.

Bron: Samenwerkenvoordejeugd.nl, 10 november 2011